به نقل از متین مشاور، محمد بزرگری، معاون تحول هوشمند نظام مالیاتی سازمان امور مالیاتی کشور، در نشست بررسی قانون «مالیات بر سوداگری و سفتهبازی» که با حضور فعالان اقتصادی در مجمع کارآفرینان برگزار شد، دیدگاههای استراتژیک این سازمان را تشریح کرد. بر اساس تأکیدات وی، رویکرد کلان این قانون، افزایش شفافیت اقتصادی است و تسهیل مالیاتی برای بخش تولید، تنها در سایه این شفافیت معنا و ارزش واقعی مییابد.
معاون تحول هوشمند سازمان امور مالیاتی اظهار کرد: سالها در رابطه با معافیت مالیاتی تولید سخن گفتهایم، با اجرای این قانون افراد غیرشفاف، شفاف خواهند شد و تنها در آن زمان، تسهیل مالیاتی برای تولید معنا و ارزش واقعی مییابد؛ چرا که مرز میان فعالیتهای تجاری و غیرتجاری روشن شده و مودیان شفاف که در فرایند تنظیم اظهارنامه مالیاتی عملکرد دقیقی دارند، به شدت حمایت میشوند.
جزئیات زمانبندی و رویکرد اجرایی قانون جدید
مطابق اعلام سازمان امور مالیاتی و بر اساس اظهارات آقای بزرگری در خصوص اجرای قانون مالیات بر سوداگری، موارد زیر به عنوان رویه قطعی و زمانبندیهای کلیدی تعیین شده است:
- آمادهسازی بسترهای قانونی: بر اساس برنامه زمانبندی تعیینشده در قانون، بستر اجرایی این قانون باید توسط سازمان با همکاری سایر مراجع قانونی مندرج در قانون حداکثر تا اردیبهشت ۱۴۰۶ آماده شود. این تاریخ سقف زمان آمادهسازی و تهیه بسترهای اجراست و تلاش سازمان بر آن است که این فرآیند پیش از موعد، اجرایی شود.
- اجرای آزمایشی: با اشاره به رویکرد دولت و وزیر امور اقتصادی و دارایی برای اجرای هرچه سریعتر قانون و نیز اجرای کامل ماده ۱۶۹ مکرر قانون مالیاتهای مستقیم، پیگیری جدی در جریان است تا بستر اجرایی این قانون تا پایان امسال وارد مرحله اجرای آزمایشی شود؛ همچنین بخشهایی از سامانه “کارپوشه ایرانیان” نیز آماده شده است.
- اهداف اجرایی: نظام جدید بهمعنای برخورد هدفمند و با ضمنانت اجرایی قوی با موارد فرار مالیاتی و حتی فساد است. گرچه نمیتوان پیشبینی کرد که بهطور کامل مانع از فرار مالیاتی و رسیدن آن به صفر میشود، اما بستر مبارزه با فرار مالیاتی را تا سطح بالایی افزایش داده و موجب میشود فرار مالیاتی بهشدت کاهش یابد.
مصادیق مشمول و تغییرات مهم حقوقی
معاون تحول هوشمند نظام مالیاتی داراییهایی همچون ملک، خودرو، طلا و جواهر و رمزارز را از مصادیق اصلی مشمول مالیات بر سوداگری و سفتهبازی برشمرد و افزود: برای هر نوع دارایی حکم ویژهای تعیین شده، بهطور مثال معافیتها و موارد عدم شمول بسیار زیادی متناسب با بعد خانوار برای این اموال (با توجه به زمان خرید و فروش آنها و همچنین تعدیلات تورمی) در نظر گرفته شده است.
- احکام جدید نقل و انتقال: از یک مقطع زمانی به بعد، وکالت بلاعزل بهمنزله نقل و انتقال محسوب میشود و در مورد خودرو نیز تعویض پلاک بهعنوان فروش شناسایی خواهد شد؛ این موارد از احکام جدید در متن قانون بهشمار میآیند.
- تشخیص فعالیت تجاری: ملاک تمایز تجاری و غیرتجاری، نوع فعالیت اشخاص و میزان معاملات او است؛ به عنوان مثال، اگر خریدوفروش مکرر باشد یا از مبلغی بالاتر باشد، شخص غیرتجاری همچون فعال تجاری (با رعایت برخی استثناعات) در نظر گرفته میشود. این مدل حاصل درنظر داشتن رفتار اشخاص غیرتجاری است؛ به همین دلیل، معافیتهای پنج برابر معافیت ماده ۸۴ قانون مالیاتهای مستقیم و پنجساله طراحی شده است.
حذف صورتحساب کاغذی و افق آینده
آقای بزرگری در ادامه به زیرساختهای لازم برای رصد جریانهای مالی اشخاص تجاری پرداخت و پایان اعتبار صورتحسابهای کاغذی را مورد تأکید قرار داد:
- الزام جامع الکترونیکی شدن: در قالب رصد فعالیتهای تجاری برای اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده، ابتدای مسیر اعلام کردیم، اعتبار مالیات بر ارزش افزوده به صورتحساب کاغذی قابل پذیرش است، اما از اول دیماه امسال دیگر هیچ صورتحساب کاغذی پذیرفته نخواهد شد.
- عدم شوک به بازار: بررسیهای ما نشان میدهد در حال حاضر ۸ درصد و در فصل زمستان زیر پنج درصد صورتحسابها همچنان غیرالکترونیکی باشد، بنابراین اجرای این الزام شوک جدی در بازار ایجاد نخواهد کرد.
- گام بعدی تحول: در گام بعد، پلتفرم فعلی به سامانهای برای اجرای مالیات بر مجموع درآمد اشخاص تبدیل میشود؛ در این مرحله، تمرکز از فرد به سطح خانوار تغییر خواهد کرد.
تحلیل تخصصی و توصیههای کاربردی متین مشاور
تیم متخصصان مالیاتی متین مشاور، ضمن استقبال از رویکرد تحولی سازمان امور مالیاتی، نکات تحلیلی و پیشنهادات کاربردی خود را در خصوص این قانون و الزامات اجرایی آن به شرح زیر ارائه میدهد:
۱. تثبیت نقش تنظیمگری مالیات (Regulatory Taxation)
قانون مالیات بر سوداگری صرفاً یک ابزار درآمدی نیست، بلکه یک ابزار تنظیمگری کلان اقتصادی است. هدف اصلی این قانون، افزایش درآمد دولت نیست، بلکه هدایت هدفمند نقدینگی سرگردان از بازارهای غیرمولد (مانند سفتهبازی در ملک و ارز) به سمت بخش تولید و سرمایهگذاری مولد است. این رویکرد، در عمل، ارزش واقعی معافیتهای تولید را از طریق شفافسازی رقبا (سفتهبازان) تضیمن خواهد کرد.
۲. ضرورت بازتعریف مفهوم “فعالیت غیرتجاری”
همانطور که معاون محترم اشاره داشتند، تمایز فعالیت تجاری و غیرتجاری (بهویژه با لحاظ کردن ۵ برابر معافیت ماده ۸۴ و تعدیلات تورمی) نشان میدهد که قانونگذار به دنبال مالیات بر سود ناشی از سفتهبازی ساختاریافته است، نه معاملات معمول زندگی خانوار. با این حال، از منظر متین مشاور، به مؤدیان توصیه میشود تمام تراکنشهای خود را بر اساس سوابق و مدارک نگهداری کنند. هرگونه معامله مکرر یا غیرمتعارف، حتی اگر در ابتدا مشمول معافیت باشد، ممکن است در مراحل حسابرسی، معیار تشخیص فعالیت تجاری قرار گیرد.
۳. انقضای قطعی اسناد کاغذی؛ الزام به تسریع پیادهسازی
حذف کامل پذیرش اعتبار ارزش افزوده فاکتورهای کاغذی از اول دیماه، نقطه عطف بزرگی در تکمیل سامانه مودیان است. در تحلیل متین مشاور، این اقدام یک «شوک» به بازار نیست، بلکه یک «بیماریزدایی» از کالبد اقتصاد است. عدم پذیرش سند کاغذی یعنی پایان فساد و فاکتورسازی جعلی در حوزه ارزش افزوده.
توصیه قاطع ما به فعالان اقتصادی:
- تسریع در پیادهسازی زیرساخت کارپوشه: از امروز، صرفاً از فروشندگان دارای شناسه مالیاتی معتبر که برای کارپوشه شما صورتحساب الکترونیکی صادر میکنند، خرید کنید.
- خطر رد هزینههای عملکرد در ۱۴۰۴: به خاطر داشته باشید، گرچه پذیرش هزینه قابل قبول (برای مالیات عملکرد) فاکتورهای کاغذی تا اردیبهشت ۱۴۰۴ تمدید شده است (مستند به ماده ۲۸ قانون سوداگری)، اما این مهلت یک فرصت کوتاه است. عدم آمادگی کامل تا آن تاریخ، به رد قطعی کلیه هزینههای غیرالکترونیکی در رسیدگیهای آتی منجر خواهد شد.
